Schijnzelfstandigheid en de Wet DBA in 2026

Schijnzelfstandigheid is geen apart wettelijk begrip met een eigen definitie — het is de praktijkterm voor een arbeidsrelatie die op papier een opdrachtovereenkomst tussen twee zelfstandigen is, maar die inhoudelijk voldoet aan de kenmerken van een echte arbeidsovereenkomst.

Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid

Een arbeidsovereenkomst ontstaat zodra drie elementen samen aanwezig zijn: je verricht persoonlijk arbeid, je krijgt daarvoor loon, en je werkt onder gezag — je opdrachtgever bepaalt in de praktijk hoe, wanneer en waar je werkt, vergelijkbaar met een leidinggevende. Zodra dat gezagselement aanwezig is, doet de naam op het contract er niet meer toe: fiscaal en arbeidsrechtelijk telt wat er feitelijk gebeurt, niet wat er op papier staat.

Wat er sinds 2025 is veranderd in de handhaving

Tot en met 2024 handhaafde de Belastingdienst op schijnzelfstandigheid via een zachte aanpak: eerst een aanwijzing geven, pas bij herhaling sancties opleggen. Sinds 1 januari 2025 gelden weer de normale regels, zonder die aanwijzingsfase — bij vastgestelde schijnzelfstandigheid kan de Belastingdienst direct een naheffingsaanslag loonheffingen opleggen, zonder voorafgaande waarschuwing. Vanaf 1 januari 2026 komt daar een extra stap bij: bij opzet of grove schuld kan de Belastingdienst ook een vergrijpboete opleggen. Verzuimboetes (voor minder ernstige gevallen) worden in 2026 nog niet opgelegd — die stap volgt naar verwachting later.

Concrete signalen dat je mogelijk schijnzelfstandig bent

Geen van deze signalen is op zichzelf doorslaggevend, maar samen wegen ze zwaar mee bij de beoordeling:

• Je werkt al langer dan een jaar vrijwel fulltime voor dezelfde opdrachtgever.
• Je opdrachtgever bepaalt je werktijden, of verwacht dat je op vaste tijden aanwezig bent.
• Je krijgt inhoudelijke instructies over hóe je je werk moet doen, niet alleen over het resultaat.
• Je gebruikt de apparatuur, systemen en het e-mailadres van de opdrachtgever.
• Je loopt geen echt ondernemersrisico: geen investeringen, geen eigen aansprakelijkheidsverzekering, geen wisselende opdrachtgevers.
• Je collega's met hetzelfde werk zijn gewoon in loondienst.

Wat kun je nu doen als zzp'er?

Kijk kritisch naar je eigen situatie: werk je voor meerdere opdrachtgevers, bepaal je zelf je werktijden en aanpak, en loop je een reëel ondernemersrisico (geen doorbetaling bij ziekte, eigen aansprakelijkheid)? Dan sta je sterker. Werk je structureel voor één opdrachtgever, onder diens instructies en op vaste tijden, bespreek dat dan expliciet — steeds meer opdrachtgevers passen contracten nu al aan om het risico op naheffingen te vermijden, wat voor jou als zzp'er kan betekenen dat een opdracht wordt omgezet naar een tijdelijk dienstverband of stopt.

Gerelateerd

Twijfel je of zzp'en nog bij je past nu opdrachtgevers voorzichtiger worden? Zie ik overweeg zzp te worden voor een bredere afweging, en het begrip arbeidsovereenkomst voor wat er wél verandert als een opdracht in loondienst wordt omgezet.