Assessment bij sollicitatie: je rechten

Assessments zijn de afgelopen jaren snel verschoven van een dagvullend psychologisch onderzoek naar korte online en zelfs game-based tests — en de regelgeving daarachter is net zo snel meeverschoven.

Wat betekent dit concreet?

Een assessment tijdens een sollicitatieprocedure meet capaciteiten, persoonlijkheid of gedrag via tests, oefeningen, of interactieve (game-based) opdrachten. Welke rechten je hebt, hangt sterk af van hóe het assessment wordt afgenomen: onder verantwoordelijkheid van een beroepsmatig geregistreerde psycholoog gelden andere, uitgebreidere waarborgen dan bij een puur geautomatiseerd online tool.

Bij een psycholoog: het NIP-blokkeringsrecht

Wordt het assessment afgenomen door (of onder verantwoordelijkheid van) een psycholoog die is aangesloten bij het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP), dan gelden diens beroepscode-verplichtingen: je hebt recht op inzage in het onderzoeksrapport, recht op bespreking ervan, en — het belangrijkste — het recht om te blokkeren dat het rapport naar de werkgever wordt gestuurd als je het oneens bent met de inhoud. Dit blokkeringsrecht geldt niet automatisch bij een test die buiten deze beroepscode om wordt afgenomen.

Bij online/game-based assessments: bescherming tegen pure automatisering

Voor digitale en game-based assessments geldt sinds recente AP-richtlijnen een ander uitgangspunt: een besluit dat volledig automatisch tot stand komt (bijvoorbeeld een score die je zonder tussenkomst uit de procedure haalt) mag alleen als er daadwerkelijke menselijke beoordeling is die de uitkomst kan overstemmen — formeel toezicht alleen volstaat niet. Vanaf 2 augustus 2026 komt daar, voor AI-gedreven assessments, de eis bij dat voor jou als sollicitant duidelijk moet zijn dat je met een AI-systeem te maken hebt.

Wanneer is dit relevant?

Zodra een sollicitatieprocedure een assessment, capaciteitentest, persoonlijkheidsvragenlijst of game-based test bevat — vooral als je twijfelt over de uitslag of het gevoel hebt dat een systeem je zonder uitleg heeft afgewezen.

Veelgemaakte fouten

• Aannemen dat elk assessment hetzelfde inzage- en blokkeringsrecht geeft — dat geldt specifiek bij een NIP-aangesloten psycholoog, niet automatisch bij elke online test.
• Een afwijzing na een online test accepteren zonder te vragen of er menselijke beoordeling aan te pas is gekomen.
• Niet vragen naar uitleg over hoe een testscore tot stand komt, terwijl je daar recht op hebt.

Waar hangt het van af?

• Of het assessment wordt afgenomen door een NIP-aangesloten psycholoog of via een los online tool.
• Of de uiteindelijke beslissing volledig automatisch tot stand komt, of door een mens wordt beoordeeld en kan worden overstemd.
• Of het gaat om een AI-gedreven systeem, met de bijbehorende transparantie-eisen vanaf 2 augustus 2026.

Wat kun je nu doen?

Vraag vooraf na of het assessment onder verantwoordelijkheid van een NIP-psycholoog wordt afgenomen, en vraag bij een afwijzing na een online test expliciet of er menselijke beoordeling aan de uitkomst is gegeven.